رویای شفاف (Lucid Dream)، رویایی است که در آن، فرد در حالی که رویا همچنان ادامه دارد، از خواب دیدن خود آگاه است. این آگاهی میتواند از یک حس مبهم دانستن تا درجه بالایی از کنترل بر محتوا و روایت رویا متغیر باشد. رویای شفاف مهارتی است که میتوان آن را آموخت و تمرین کرد.
رؤیای شفاف یا رؤیای آگاهانه (به انگلیسی: Lucid Dream) به رؤیایی گفته میشود که در آن رؤیابین از این واقعیت که در حال رؤیا دیدن است آگاهی دارد. در رؤیای شفاف، رؤیابین همچنان توانایی کنترل محیط فیزیکی را ندارد ولی به صورت آگاهانه روی رؤیای خود کنترل داشته و حتی میتواند صحنه رؤیا را به میل خود تغییر دهد. به همین دلیل در رؤیای شفاف بسیاری از فانتزیها و غیرممکنها میتوانند قابل تجربه باشند، که البته این کار با تمرینهای مخصوص امکانپذیر است. مانند یادآوری مستمر و انجام کارهایی که بیدار بودن شما را تأیید کند (واقعیتسنجی)، تفکر و پی ریزی رؤیا قبل از خوابیدن و مطالعه دقیق رفتار انسان در رؤیا.
مغز کسانی که رؤیای شفاف را تجربه میکنند، مقدار بسیار بیشتری از باند بسامد beta-1 را که حدود ۱۳ الی ۱۹ هرتز است و باند گاما در محدوده ۴۰ هرتز را، بهطور فعال تجربه میکند که منجر به فعالشدن قوهٔ هوشیاری و آگاهی در لوب آهیانهای و پیش پیشانی مغز است که در نهایت منجر به تجربهٔ رؤیای شفاف میشود.
رویابینی آگاهانه یا رؤیای شفاف برای افرادی که از کابوس رنج میبرند میتواند بسیار مفید باشد. مطالعهای در سال ۲۰۰۶ نشان داد که درمان با رویابینی آگاهانه میتواند در صورتی که روی تکنیکها و تمرینات مهارت کامل پیدا شده باشد مفید واقع شود. اگر چه مشخص نشد که دقیقاً کدام بخش از رویابینی آگاهانه سبب بهبود بیماران شود ولی به هر حال نتیجه کلی آزمایش موفقیتآمیز بودهاست.
روانشناس استرالیایی به نام میلان کولیک نه تنها از رؤیای شفاف برای درمان کابوس بیماران خود استفاده کرد بلکه توانست میزان افسردگی را نیز در آنها کاهش دهد. کولیک متوجه شد که مکالمات درمانی با شخصیتهای رؤیا و درک محتوای خواب شفاف میتواند نتایج درمانی شگفتانگیزی به همراه بیاورد.
روان شناسان بسیاری رؤیای آگاهانه را به عنوان راهی برای درمان برخی مشکلات روحی و روانی به کار بردهاند. مشخص نیست که کاهش این مشکلات مربوط به آگاه شدن در رؤیا است یا به دلیل تغییر صحنههای آن است. آزمایشی که توسط اسپورمیکر و بوت در سال ۲۰۰۶ انجام شده صحت اثر رؤیای شفاف را بر روی کسانی که از کابوس شدید رنج میبرند بررسی کرد. در انتها مشخص شد که میزان تکرار کابوس در بیماران کاهش یافت. در آزمایشی دیگر آنها این روش را بر روی ۸ بیمار که آموزشهای یک ساعته تمرینات رویابینی را دریافت کردهاند به کار بردند. نتایج نشان داده که نه تنها میزان کابوس کاهش یافته بلکه کیفیت خواب نیز افزایش پیدا کردهاست.
ویژگی بارز رویای شفاف، درک رویابین از خواب دیدن است.
برخی از افراد میتوانند بر رویدادها، شخصیتها و محیطهای درون رویا تأثیر بگذارند یا حتی آنها را کنترل کنند.
رویاهای شفاف معمولاً در مرحله حرکت سریع چشم (REM) خواب رخ میدهند، زمانی که فعالیت مغز بالا است و احتمال دیدن رویاهای واضح بیشتر است.
در حالی که برخی افراد به طور خود به خود رویاهای شفاف را تجربه میکنند، تکنیکهایی مانند بررسی واقعیت، القای رویاهای شفاف به روش یادآوری (MILD) و رویاهای شفاف القا شده در بیداری (WILD) میتوانند به افراد کمک کنند تا القای آنها را یاد بگیرند. کاربردهای درمانی:
رویای شفاف پتانسیل درمان کابوسها، تقویت خلاقیت و تمرین مهارتهای حرکتی را نشان داده است.
محققان در حال بررسی علوم اعصاب رویای شفاف هستند و از تکنیکهای EEG و تصویربرداری عصبی برای درک فعالیت مغز مرتبط با این حالت استفاده میکنند.
اگرچه ما به وضوح برای بازیابی بدن خود به خواب نیاز داریم، اما هدف رویاها چندان مشخص نیست. راستش را بخواهید، دانشمندان واقعاً نمیدانند چرا رویا میبینیم، اما حدسهای خوبی میزنند.
برخی از متخصصان معتقدند که رویاها راهی برای مغز ما هستند تا تمام اطلاعات روز را مرتب کند و معنای بیشتری را پردازش کند. برخی دیگر معتقدند که رویاها در حفظ حافظه نقش دارند.
همانطور که مغز شما سعی میکند اتفاقات زیادی را که در روز افتاده است به یاد بیاورد، از این قطعات یک داستان کوچک میسازد و شما رویای عجیبی در مورد کوتاه کردن مو در بازار ماهی میبینید.
خواب دیدن همچنین ممکن است راهی برای درک و پردازش عمیقتر احساسات شما باشد. یا شاید شما نمیتوانید از فکر کردن به هر اتفاقی که برای جاناتان تیلور توماس افتاده دست بردارید و حالا او رویاهای شما را تسخیر کرده است.
دانشمندان قطعاً پدیده JTT را مطالعه نکردهاند، اما مطالعات فزایندهای وجود دارد که نشان میدهد رویاها بخش مهمی از شناخت سطح بالای ما و زندگی عاطفی ما هستند.
رویای شفاف زمانی اتفاق میافتد که متوجه میشوید در خواب هستید… در حالی که هنوز در حال خواب دیدن هستید. برخی از کسانی که رویای شفاف میبینند، میتوانند اعمال خود را کنترل کنند.
بنابراین، به جای اینکه از اینکه دارید جلوی عشق قدیمیتان برهنه امتحان SAT میدهید خجالت بکشید، به سادگی حالت رویاییتان را تصدیق میکنید و شلوار خیالیتان را میپوشید.
وقتی میخوابید، مغز شما به فعالیت خود ادامه میدهد. اگرچه دانشمندان هنوز دقیقاً مطمئن نیستند که مغز شما هنگام چرت زدن چه میکند، آزمایشها الگوهای فعال امواج مغزی را در طول شب نشان میدهند.
رویای شفاف یا خواب آگاهانه
مرحله ۱ فقط چند دقیقه طول میکشد و شما را از حالت بیداری به خواب میبرد. در مرحله ۲، با کاهش ضربان قلب و شل شدن عضلات، خواب سبکی خواهید داشت. مرحله ۳ خواب عمیق است که باعث میشود صبح زود احساس آرامش کنید.
اما مرحله چهارم، مرحله سرگرمکننده است: REM.
در طول خواب با حرکت سریع چشم (REM)، ضربان قلب شما بالا میرود، چشمان شما حرکت میکنند و مغز شما تقریباً به اندازه روز فعال میشود.
این چرخه فعالیت مغز جایی است که بیشتر رویاها و رویاهای شفاف در آن رخ میدهند. حتی رویاهای خیس نیز در طول چرخه REM رخ میدهند، اگرچه اگر بلوغ را پشت سر گذاشته باشید، یک لذت نادر هستند.
رویاهای شفاف لزوماً واضحتر از رویاهای معمولی نیستند، تفاوت در کنترل است. رویای شفاف میتواند هیجانانگیز باشد زیرا شما ناگهان کنترل یک دنیای خیالی را در دست میگیرید.
یا میتواند به سادگی اضطراب، استرس و ترس ناشی از کابوسهای مکرر را کاهش دهد. درست مانند رویاهای معمولی، رویای شفاف برای هر فرد و هر شب کمی متفاوت است.
رویاهای بسیار واضح یا راه رفتن در خواب، رویای شفاف محسوب نمیشوند. در درجه اول به این دلیل که شما از رویای در حال وقوع آگاه نیستید. آنها همچنین با توهمات هیپناگوژیک (زمانی که هنگام خواب رفتن دچار توهمات صوتی یا تصویری میشوید) متفاوت هستند.
حدود ۵۵ درصد از جمعیت حداقل یک رویای شفاف در زندگی خود داشتهاند و ۲۳ درصد میگویند که حداقل ماهی یک بار رویای شفاف میبینند.
رویاهای شفاف میتوانند راهی درمانی برای غلبه بر کابوسهای مکرر باشند. همچنین، شواهدی وجود دارد که نشان میدهد انجام مهارتهای حرکتی در یک رویای شفاف میتواند به تقویت آن مهارتهای حرکتی در زندگی واقعی کمک کند.
لابرژ تکنیکهای متنوعی را برای تحریک رویای شفاف ابداع کرد. بسیاری از آنها شامل فکر کردن زیاد به رویاها و آگاهتر شدن از واقعیت هستند.
وقتی تمام روز رویاها را در مغز نگه میدارید، احتمال بیشتری وجود دارد که بتوانید در خواب آن را تشخیص دهید.
همین منطق در مورد “آزمایش واقعیت” نیز صدق میکند. در رویاها، اشیاء یا کارهای روزمره خاص کاملاً عجیب میشوند. به عنوان مثال، در خواب به یک ساعت دیجیتال یا یک کتاب نگاه کنید. به احتمال زیاد، کلمات یا اعداد نمادهای عجیبی خواهند بود که هر بار که به آنها نگاه میکنید تغییر میکنند.
متأسفانه، ما معمولاً به فکر نگاه کردن به ساعتهای دیجیتال و کتابها در خواب نیستیم، بنابراین این محرک بالقوه برای هوشیاری هدر میرود. به همین دلیل است که علاقهمندان به رویای شفاف پیشنهاد میکنند که در ساعات بیداری “بررسی واقعیت” انجام دهید.
بیست بار در روز، به خودتان یادآوری کنید که به یک کتاب یا ساعت نگاه کنید و واقعاً آنچه را که میگوید بخوانید. فرض نکنید که بیدار هستید، در واقع واقعیت خود را بررسی کنید. این تئوری این است که شما به طور طبیعی این کار را در خواب خود شروع خواهید کرد و بلافاصله متوجه خواهید شد که در حال خواب دیدن هستید.
داشتن یک دفترچه یادداشت خواب نیز به این افزایش آگاهی از خوابها کمک میکند.
فقط آنچه را که در موردش خواب دیدهاید با تمام جزئیاتی که میتوانید به خاطر بیاورید، بنویسید. بهتر است یک قلم و کاغذ کنار تخت خود داشته باشید زیرا حتی دیوانهوارترین خوابها هم میتوانند به سرعت محو شوند.
